Tablica prof. Wilhelminy Iwanowskiej na Kraszewskiego przypomina astronomkę

Tablica pamiątkowa odsłonięta na bloku przy ul. Kraszewskiego przypomina, że w Toruniu nadal mieszkają ślady wielkiej astronomicznej pasji — we wtorek, 2 września 2025, miasto uczciło 120. rocznicę urodzin prof. Wilhelminy Iwanowskiej odsłonięciem upamiętnienia i serią wydarzeń kulturalnych.

• Toruń świętuje Rok Wilhelminy Iwanowskiej i odsłania tablicę na Osiedlu Młodych
• Przypomnijmy dorobek i to, co zaplanowano na Rok Wilhelminy Iwanowskiej

Toruń świętuje Rok Wilhelminy Iwanowskiej i odsłania tablicę na Osiedlu Młodych

Rok 2025 w Toruniu został ustanowiony przez Radę Miasta Rokiem Wilhelminy Iwanowskiej. W dniu urodzin profesor, 2 września 2025 r., przedstawiciele władz miasta złożyli kwiaty na jej grobie na cmentarzu św. Jerzego. Potem uroczystość przeniosła się na ul. Kraszewskiego 20–22, gdzie przez blisko 40 lat mieszkała prof. Iwanowska — właśnie tam odsłonięto tablicę pamiątkową.

W wydarzeniu wzięło udział szerokie grono gości reprezentujących samorząd, uczelnie i środowiska naukowe oraz kulturalne. Pośród uczestników byli m.in.: marszałek województwa kujawsko-pomorskiego Piotr Całbecki, prezydent Torunia Paweł Gulewski, wójt gminy Łubianka Dagna Całbecka, przewodniczący Rady Miasta Łukasz Walkusz, radni Magdalena Cynk-Mikołajewska i Michał Zaleski, były przewodniczący Rady Miasta Bogdan Major oraz pełnomocnik Prezydenta Miasta Torunia ds. Dziedzictwa Kulturowego Torunia prof. Michał Białkowski. Obecna była także prorektorka UMK dr hab. Joanna Kucharzewska, prof. UMK, a także przedstawiciele środowisk nauki i kultury.

Gościem szczególnym był cioteczny wnuk Wilhelminy Iwanowskiej, Jan Pruski. Wśród obecnych znalazły się także prof. Cecylia Iwaniszewska oraz przyjaciele profesor. W uroczystości uczestniczyła młodzież: uczniowie Szkoły Podstawowej z Pigży im. prof. Wilhelminy Iwanowskiej oraz Szkoły Podstawowej nr 7 im. Mikołaja Kopernika.

“- Osiedle Młodych to miejsce w Toruniu, gdzie mieszkało i wciąż mieszka wiele osób związanych z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika i tworzącym go od podstaw. Tu mieszkała bohaterka tego dnia, a także obecna wśród nas prof. Cecylia Iwaniszewska czy np. prof. Artur Hutnikiewicz. Ale prof. Iwanowska miała też drugi dom – to Piwnice i obserwatorium, którego budowę zainicjowała”–wspominał marszałek Piotr Całbecki.

“- Gdyby nie Pani Profesor, nie mielibyśmy Wydziału Astronomii na toruńskim uniwersytecie, a przecież jesteśmy miastem, w którym urodził się Mikołaj Kopernik. Stąd nasza dozgonna wdzięczność za wkład w stworzenie tak ważnego ośrodka naukowego i rozsławienie Torunia. Tworząc uniwersytet, osoby takie jak prof. Iwanowska tworzyły nasze miasto. Dzięki temu możemy się szczycić, że jesteśmy miastem akademickim –” mówił prezydent Paweł Gulewski.

“- Odsłonięcie tablicy pamiątkowej to nie tylko oddanie szacunku, ale przede wszystkim zachowanie w pamięci tak ważnej postaci, jaką była prof. Wilhelmina Iwanowska. Dziękuję zatem za tak liczną obecność młodzieży, dzięki której jej dokonania dla nauki i dla miasta przetrwają”–podkreślił przewodniczący Rady Miasta Łukasz Walkusz.

“- Prof. Iwanowska utożsamiała wszystkie cechy i wartości, które pozwoliły stworzyć z niczego nasz uniwersytet, a potem wzmacniać go wbrew trudnościom i przeszkodom. Byłą wielką propagatorką życia i działalności Mikołaja Kopernika, podziwiała jego geniusz i odwagę naukową. Wspominała, że to właśnie jego postać przekonała ją, by osiedlić się w Toruniu, by tutaj rozpocząć życie na nowo”–mówiła dr hab. Joanna Kucharzewska, prof. UMK, prorektorka ds. promocji i współpracy z otoczeniem społeczno-gospodarczym.

Przypomnijmy dorobek i to, co zaplanowano na Rok Wilhelminy Iwanowskiej

Prof. Wilhelmina Iwanowska jest uznawana za jedną z kluczowych postaci w tworzeniu toruńskiej astronomii – była współtwórczynią obserwatorium w Piwnicach. W program obchodów Roku Wilhelminy Iwanowskiej przewidziano kilka wydarzeń towarzyszących odsłonięciu tablicy.

2 września 2025 r. w Książnicy Kopernikańskiej otwarto wystawę zatytułowaną „Pierwsza dama polskiej astronomii. Prof. Wilhelmina Iwanowska”. Tego samego dnia wieczorem w Akademickim Centrum Kultury i Sztuki Od Nowa miała miejsce premiera monodramu muzycznego „Astronomka” opartego na wspomnieniach prof. Iwanowskiej, w wykonaniu Marii Cynk-Mikołajewskiej. Autorka przedstawienia otrzymała Stypendium Miasta Torunia w dziedzinie Kultury na opracowanie i zaprezentowanie monodramu.

Podczas odsłonięcia tablicy Jan Pruski podzielił się osobistymi wspomnieniami o „cioci” — Wilhelminie Iwanowskiej jako osobie ciepłej, rodzinnej i oddanej nauce. Wspomniał też, że profesor traktowała pracę astronomiczną jak misję oraz że chętnie odpoczywała m.in. na Mierzei Wiślanej i w lesie, czerpiąc energię z kontaktu z naturą.

“W wolnym czasie poświęcała nam swoją uwagę i troskę, a także wprowadzała w swoje naukowe życie. Dzięki niej spotykaliśmy wiele ważnych osobistości świata nauki. Swoją działalność astronomiczną traktowała jako coś więcej niż zawód – jako misję, jako wzorzec swego rodzaju poświęcenia, za który stawiała Kopernika – samotnika z Torunia i Fromborka”–wspominał Jan Pruski.

Fot. © UMT 2025, autor: Sławomir Kowalski, licencja: CC BY-NC 4.0

Na podstawie: Urząd Miasta Toruń