Hołd dla rolniczej Solidarności. W Toruniu wróciła pamięć o Bartoszach

Pod toruńskimi tablicami i pomnikami znów zebrały się delegacje, dla których rolnicza „Solidarność” nie jest rozdziałem z podręcznika, ale częścią rodzinnej i regionalnej pamięci. Obchody 45. rocznicy rejestracji związku miały mocny, wyraźnie wzruszający ton – obok oficjalnych słów pojawiły się nazwiska, które wciąż niosą ciężar tamtych lat. Były kwiaty, znicze i przypomnienie, że historia rolniczego oporu na Kujawach i Pomorzu nie kończy się na jednym kalendarzowym jubileuszu.

• Skwer, pomnik i tablica złożyły się na jedną opowieść o pamięci
• List z Rady Miasta przypomniał, skąd wziął się ten związek
• Łubianka i Bierzgłowo dopełniły rocznicę poza centrum miasta

Skwer, pomnik i tablica złożyły się na jedną opowieść o pamięci

W Toruniu rocznicę zaznaczono w kilku miejscach, które tworzą symboliczną mapę miasta. Najpierw odbyły się wystąpienia okolicznościowe i złożenie kwiatów pod tablicą poświęconą działaczom NSZZ RI „Solidarność” na skwerze przy ulicach Podgórnej i Staszica. Potem delegacje przeniosły się do Parku Pamięci Ofiar Zbrodni Pomorskiej, gdzie zapalono znicze przy pomniku dedykowanym mieszkańcom wsi, chłopom i ziemianom zamordowanym w 1939 roku na Pomorzu i Kujawach. Na koniec złożono kwiaty także przy tablicy upamiętniającej chłopów z Kujaw i Pomorza przy Placu Teatralnym 2.

W tym pejzażu pamięci mocno wybrzmiały słowa zastępcy prezydenta Torunia Adama Szponki. Mówił o rolniczej „Solidarności” jako o znaku polskiej dumy, niezawisłości i demokracji, ale też o jej regionalnym wymiarze. Wspomniał represje z czasów komuny oraz Piotra Bartoszcze, zamordowanego w lutym 1984 roku działacza spod Inowrocławia .

„Cześć i chwała bohaterom rolniczej Solidarności” – podkreślił Adam Szponka.

Nie była to tylko ceremonialna fraza. W tle wyraźnie pobrzmiewał konkretny, kujawsko-pomorski życiorys ruchu, który wyrósł z pracy na roli, ale szybko stał się także częścią szerszej walki o wolność.

List z Rady Miasta przypomniał, skąd wziął się ten związek

W imieniu przewodniczącego Rady Miasta Torunia Łukasza Walkusza list do Wojciecha Mojzesowicza odczytała radna Aneta Wierzbowska. W piśmie przypomniano, że rejestracja NSZZ Rolników Indywidualnych „Solidarność” 12 maja 1981 roku była wydarzeniem przełomowym nie tylko dla wsi, ale i dla całego ruchu wolnościowego w Polsce.

W liście znalazło się odwołanie do miesięcy protestów, determinacji i rozmów, które poprzedziły legalizację związku. Przywołano strajki w Ustrzykach Dolnych, Rzeszowie i Bydgoszczy, a także porozumienia rzeszowsko–ustrzyckie. To właśnie one otworzyły drogę do oficjalnej rejestracji i pokazały, że rolnicy indywidualni domagali się nie przywilejów, ale podstawowych praw.

„Rejestracja NSZZ Rolników Indywidualnych »Solidarność« 12 maja 1981 roku była wydarzeniem o historycznym znaczeniu” – napisano w liście.

W dokumencie przypomniano też najważniejsze postulaty: ochronę chłopskiej własności, swobodę obrotu ziemią, wyrównanie praw rolników indywidualnych i gospodarstw państwowych, a także lepszy dostęp do oświaty na wsi i poszanowanie praw religijnych. Taki katalog nie brzmi dziś głośno jak hasło z wiecu, ale właśnie on pokazuje, jak szeroko myślano wtedy o godności życia na wsi.

Łubianka i Bierzgłowo dopełniły rocznicę poza centrum miasta

Toruńska część obchodów nie zakończyła się w centrum. W Łubiance, w kościele pw. bł. Jerzego Popiełuszki, odprawiono Mszę Świętą pod przewodnictwem bp. Arkadiusza Okroja. Po nabożeństwie złożono kwiaty przy tablicach „Solidarności”. Później uroczystości przeniosły się do Bierzgłowa, gdzie na terenie Muzeum Organisty zaplanowano spotkanie okolicznościowe.

To właśnie tam najmocniej widać było regionalny wymiar rocznicy. Kujawy i ziemia chełmińska odegrały w historii NSZZ RI „Solidarność” znaczącą rolę. Wspomniano o strajkach, punktach informacyjnych, kolportażu prasy podziemnej i współpracy z miejskimi inicjatywami, w tym z audycjami „Radia Solidarność”. Po wprowadzeniu stanu wojennego związek został zdelegalizowany, lecz jego struktury zeszły do podziemia. Organizowano pomoc dla internowanych, duszpasterstwo rolne i spotkania formacyjne.

Szczególne miejsce w tej historii zajmuje rodzina Bartoszcze. Piotr Bartoszcze prowadził podziemną drukarnię, organizował łączność między działaczami i został zamordowany w 1984 roku. W pamięci rocznicy wracał także jego ojciec Michał i brat Roman – współtwórcy rolniczej „Solidarności” na terenie województwa. To właśnie takie nazwiska sprawiają, że jubileusz nie brzmi jak sucha data, lecz jak opowieść o ludziach, którzy zapłacili za niezależność bardzo wysoką cenę.

Po przemianach ustrojowych związek wznowił działalność w 1989 roku i działa nadal jako organizacja reprezentująca rolników indywidualnych. W Toruniu rocznicowe obchody pokazały jednak coś więcej niż ciągłość instytucji. Pokazały, że pamięć o rolniczej „Solidarności” wciąż ma swoje konkretne adresy, nazwiska i miejsca, do których wraca się nie z obowiązku, lecz z poczucia długu.

na podstawie: UM Toruń.