Toruń wspomniał Wilhelminę Iwanowską. Jej ślad w mieście nie znika

Na cmentarzu św. Jerzego znów pojawiły się kwiaty, sztandary i młodzi uczniowie. Toruń przypomniał sobie Wilhelminę Iwanowską – astronomkę, która po wojnie współtworzyła naukowe fundamenty miasta i na trwałe wpisała się w jego historię. Uroczystość nie była tylko gestem pamięci. Pokazała też, jak mocno jej nazwisko wciąż łączy szkolną tradycję, miejskie decyzje i codzienny krajobraz Podgórza.

• Przy grobie pojawiły się kwiaty, sztandary i młodzi uczniowie
• Od Wilna do Torunia prowadziła ją astronomia
• Pamięć o uczonej ma dziś adres na Podgórzu

Przy grobie pojawiły się kwiaty, sztandary i młodzi uczniowie

Tego dnia na cmentarzu św. Jerzego spotkali się przedstawiciele samorządu i uczniowie Szkoły Podstawowej nr 7 im. Mikołaja Kopernika. Na grobie prof. Wilhelminy Iwanowskiej złożono wiązankę kwiatów, a obecność pocztów sztandarowych Miasta Torunia i szkoły nadała uroczystości wyraźnie podniosły, ale nie pompatyczny ton.

Wśród uczestników byli sekretarz miasta Przemysław Kuczkowski, radni Agnieszka Wasita i Michał Wojtczak oraz prezes zarządu Stowarzyszenia Radnych Miasta Torunia Dariusz Mądrzejewski. Sama obecność uczniów była ważnym sygnałem – pamięć o Iwanowskiej nie została zamknięta w kronikach, lecz przechodzi dalej, do młodszego pokolenia, które dopiero oswaja się z historią własnego miasta.

Profesor zmarła 16 maja 1999 r., a więc wspomnienie przy jej grobie miało również wymiar bardzo osobisty i symboliczny. Toruń od lat dba o to, by nie zniknęła z miejskiej opowieści postać kobiety, która współtworzyła jego naukową tożsamość.

Od Wilna do Torunia prowadziła ją astronomia

Wilhelmina Iwanowska urodziła się w Wilnie w 1905 r. i to właśnie tam rozpoczęła drogę, która zaprowadziła ją do wielkiej nauki. Studiowała astronomię na Uniwersytecie Stefana Batorego, a od 1927 r. pracowała w Obserwatorium Astronomicznym USB kierowanym przez prof. Władysława Dziewulskiego. Habilitację uzyskała w 1937 r., już jako badaczka z mocnym dorobkiem i wyraźnym miejscem w środowisku naukowym.

Po wojnie zamieszkała w Toruniu i tu rozwinęła najważniejszy etap swojej pracy. Była współzałożycielką Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, a razem z prof. Dziewulskim współtworzyła toruńską szkołę astronomii i radioastronomii. To właśnie ten krąg badaczy przywrócił miastu naukowy blask związany z postacią Kopernika i wychował wielu uczniów, którzy później trafili na stanowiska profesorskie w uczelniach w różnych krajach.

Jej własne badania dotyczyły astronomii gwiazdowej. Zajmowała się między innymi statystycznym badaniem ruchu gwiazd w przestrzeni, fotometrią fotograficzną gwiazd zmiennych, analizą widm gwiazdowych oraz ewolucją galaktyk. W środowisku naukowym zyskała dzięki temu opinię uczonej wyjątkowej klasy, a jej dorobek wyszedł daleko poza lokalny kontekst.

Pamięć o uczonej ma dziś adres na Podgórzu

Toruń nie ograniczył się do oficjalnych rocznic. Imię prof. Iwanowskiej nadano jednej z nowych ulic na osiedlu Podgórz, a na elewacji budynku przy tej ulicy odsłonięto mural „Wilhelminy droga ku gwiazdom”. Ten obraz prowadzi przez najważniejsze etapy jej życia – od przyjazdu do Torunia z Wilna w 1945 r. po kolejne osiągnięcia naukowe.

W 2025 r. rada miasta ogłosiła w Toruniu rok Wilhelminy Iwanowskiej, bo właśnie wtedy minęło 120 lat od jej urodzin. To ważne nie tylko dla pamięci o jednej osobie. Takie decyzje pokazują, że historia miasta nie kończy się na pomnikach i tablicach, lecz żyje w nazwach ulic, szkolnych sztandarach i miejscach, które mieszkańcy mijają każdego dnia.

Prof. Iwanowska była członkiem rzeczywistym PAN, działała w wielu towarzystwach naukowych na świecie, otrzymała doktoraty honoris causa trzech uniwersytetów – w Anglii, Kanadzie i na UMK – a honorowe obywatelstwo przyznało jej także kanadyjskie Winnipeg. W 1997 r. Toruń wyróżnił ją tytułem Honorowej Obywatelki Miasta. Dziś spoczywa na cmentarzu św. Jerzego przy ul. Gałczyńskiego, ale jej obecność w mieście jest widoczna dużo dalej niż w jednym miejscu pamięci.

na podstawie: Urząd Miasta Toruń.