Toruń przypomina kobietę, od której zaczęła się Kolekcja Kopernikanów

W Domu Mikołaja Kopernika szykuje się wystawa, która łączy lokalną historię, fotografię i prawdziwe muzealne rarytasy 📷 To opowieść o Janinie Gardzielewskiej - toruniance z wyboru i pasji, której prywatna kolekcja dała początek jednemu z najważniejszych zbiorów kopernikańskich w Polsce.

• W Domu Mikołaja Kopernika wystawa „Janina Gardzielewska - kolekcjonerka kopernikanów” otwiera pamięć
• Fotografia, Toruń i Kopernik splatały się u Gardzielewskiej w jedną historię
• Z prywatnego zbioru powstał fundament kolekcji, którą dziś zna cały kraj

W Domu Mikołaja Kopernika wystawa „Janina Gardzielewska - kolekcjonerka kopernikanów” otwiera pamięć

Muzeum Okręgowe w Toruniu sięga po historię, która dla wielu mieszkańców może być odkryciem. W centrum stawia Janinę Gardzielewską (1926-2012) - fotografkę, kolekcjonerkę i jedną z tych osób, które cicho, ale skutecznie budują miejską tożsamość.

Na ekspozycji znajdzie się wybór ponad stu najcenniejszych obiektów z jej prywatnych zbiorów. Wśród nich są starodruki, XVII-wieczne grafiki, historyczne pamiątki i materiały, które pokazują, jak szeroko Gardzielewska patrzyła na dziedzictwo Mikołaja Kopernika.

📅 10 lipca 2026 (piątek), godz. 14:00 - wernisaż
📍 Dom Mikołaja Kopernika
🎟️ Wstęp na wernisaż jest bezpłatny
🗓️ Wystawa potrwa od 10 lipca do 30 sierpnia 2026 roku

Na otwarcie wejście pozostaje bezpłatne, a sama wystawa będzie dostępna do końca sierpnia. Wstęp na wernisaż jest bezpłatny, więc to dobra okazja, żeby zobaczyć z bliska obiekty, które zwykle pozostają poza zasięgiem codziennego zwiedzania.

Fotografia, Toruń i Kopernik splatały się u Gardzielewskiej w jedną historię

Janina Gardzielewska urodziła się w Więcborku, ale od 1936 roku była związana z Toruniem. Dorastała w domu fotografa Alojzego Czarneckiego i już w czasie II wojny światowej pomagała ojcu w prowadzeniu zakładu fotograficznego. Po wojnie szybko weszła na własną artystyczną ścieżkę.

W 1947 roku pokazała swoje prace na I Ogólnopolskiej Wystawie Fotografiki. Dwa lata później miała już dyplom mistrzowski w zawodzie fotografa, a w 1953 roku dołączyła do Związku Polskich Artystów Fotografików. Jej nazwisko zaczęło pojawiać się nie tylko w Polsce, ale też poza nią - brała udział w wystawach w Europie, Azji i obu Amerykach, zdobywając tytuły AFIAP i EFIAP Międzynarodowej Federacji Sztuki Fotograficznej.

To właśnie ona współtworzyła toruńskie środowisko fotograficzne, współzakładała galerię Fotografiki „Prezentacje” i konsekwentnie promowała fotografię jako pełnoprawną sztukę. W jej twórczości ważne miejsce zajmowały także wątki związane z Kopernikiem. Przy okazji obchodów 500. rocznicy urodzin astronoma przygotowała wystawę „Śladami Kopernika w Polsce”.

Warto zatrzymać się przy tym, jak jej twórczość opisywała Natalia Cieślak:

„wprowadzała do polskiej fotografii żeńską perspektywę, psychologiczną wrażliwość oraz bardziej podmiotowe spojrzenie na temat kobiecego ciała”

To mocny trop, bo pokazuje Gardzielewską nie tylko jako kolekcjonerkę, ale też jako artystkę, która miała własny język i własny punkt widzenia. W 2007 roku doceniono ją jeszcze Medalem „Thorunium”, czyli najwyższym wyróżnieniem przyznawanym przez prezydenta Torunia.

Z prywatnego zbioru powstał fundament kolekcji, którą dziś zna cały kraj

Jej pasja kolekcjonerska zaczęła się pod koniec lat 60., gdy do tworzących się zbiorów Domu Mikołaja Kopernika przekazała pierwszy ważny dar - książki, grafiki i materiały ikonograficzne. Potem przez lata budowała własny zbiór, konsekwentnie i z dużym wyczuciem.

Łącznie muzeum otrzymało od niej ponad sto obiektów. To nie były przypadkowe pamiątki, tylko rzeczy o dużej wartości historycznej i dokumentacyjnej: grafiki, barytonotypy, klocki drzeworytnicze, medale, walory filatelistyczne i dawne pocztówki. Wśród najcenniejszych są między innymi XVII- i XIX-wieczne wizerunki Mikołaja Kopernika, grafika Theodora de Bry z 1597 roku oraz klocki drzeworytnicze związane z toruńskim wydaniem „De revolutionibus orbium coelestium” z 1873 roku.

Szczególnie ciekawie brzmi też fragment związany z filatelistyką - w kolekcji są znaczki przygotowane przez polskich oficerów więzionych w Oflagu II C Woldenberg z okazji 400. rocznicy śmierci astronoma. Do tego dochodzi bogaty księgozbiór: starodruki oraz literatura kopernikańska z XIX i XX wieku, w tym pierwsze polskie wydanie „De revolutionibus orbium coelestium” z 1854 roku, toruńska edycja jubileuszowa z 1873 roku i pierwsza monografia Kopernika autorstwa Jana Śniadeckiego z 1802 roku.

Dziś ten dar wciąż pracuje na reputację muzeum. Na jego bazie wyrósł zbiór obejmujący obiekty z ponad 90 państw i niemal wszystkich kontynentów. To właśnie dlatego wystawa ma nie tylko wymiar biograficzny, ale też trochę odkrywczy - pokazuje, skąd wziął się fundament kolekcji, którą znają badacze i miłośnicy Kopernika w całej Polsce. ✨

W praktyce to dobra propozycja na lipcowy spacer po mieście: można wejść w świat przedmiotów, które zwykle ogląda się tylko w katalogach, i przy okazji zobaczyć, jak jedna toruńska pasja potrafiła urosnąć do rangi muzealnego dziedzictwa.

na podstawie: Muzeum Okręgowe w Toruniu.