Wielka kwesta przy starych nagrobkach na cmentarzu św. Jerzego

W pierwszy dzień listopada mieszkańcy Torunia znowu spotkają się przy alejkach najstarszej nekropolii, żeby zbierać środki na ratowanie zabytkowych nagrobków. Wolontariusze będą rozmawiać z odwiedzającymi groby, a w planie są skomplikowane prace konserwatorskie przy grobie Jankowskich. W tle — historia miasta i studenckie praktyki konserwatorskie.

• Kwestowanie na cmentarzu św. Jerzego
• Przygotowania do renowacji nagrobka Jozefata Jankowskiego i dalsze działania Torunia

Kwestowanie na cmentarzu św. Jerzego

Kwesta odbędzie się 1 listopada 2025 r. w godzinach 8:00-14:00 na cmentarzu św. Jerzego. Organizatorami są Urząd Miasta Torunia i Towarzystwo Miłośników Torunia, które od 2003 roku prowadzą zbiórki na ratowanie nagrobków o wartości artystycznej i historycznej. Do tej pory, jak podkreślają organizatorzy, udało się odnowić ponad 30 pomników.

“Udział w tegorocznej kweście zapowiedziało blisko 60 osób. Kwestować będą Paweł Gulewski, prezydent Torunia, Łukasz Walkusz, Przewodniczący Rady Miasta Torunia, jak również samorządowcy, społecznicy, dziennikarz, członkowie ToMiTo, prezesi klubów sportowych wraz ze sportowcami oraz przedstawiciele służb”
dr Patryk Wawrzyński, dyrektor Biura Dialogu i Innowacji Miejskich

Wśród zgłoszonych kwestujących są przedstawiciele miasta, organizacje społeczne, działacze sportowi oraz mieszkańcy. Pieniądze trafiają na konkretne nagrobki wytypowane przez członków Towarzystwa Miłośników Torunia lub zgłaszane przez mieszkańców. Część prac konserwatorskich wykonują studenci Wydziału Sztuk Pięknych UMK w ramach praktyk — Zakład Konserwacji Elementów i Detali Architektonicznych angażuje młodych konserwatorów do prac terenowych.

Przygotowania do renowacji nagrobka Jozefata Jankowskiego i dalsze działania Torunia

W ubiegłym roku kwesta sfinansowała prace przy nagrobku rodziny Jankowskich; w 2024 roku zebrano 24 177 zł na ten cel. Okazały, porośnięty bluszczem pomnik znajduje się w części cmentarza należącej do parafii śś. Janów. W grobie spoczywają Jozefat Jankowski (1867-1926) i Jadwiga Jankowska z Budzińskich (1875-1906). Jozefat Jankowski przybył do Torunia w 1899 roku, działał jako kupiec i aktywnie uczestniczył w życiu miejskim; po odzyskaniu niepodległości wszedł w skład pierwszej Rady Miejskiej, a w latach 1922-1926 był wiceprezydentem miasta.

“W tym roku kontynuujemy zbiórkę środków na renowację nagrobka Jozefata Jankowskiego. Przeprowadzona ekspertyza techniczna, konieczna ze względu na znaczące przechylenie nagrobka Jozefata Jankowskiego i jego małżonki, wykazała znaczące uszkodzenia w obrębie ścian komory grobowej poniżej tumby. Naprawa ścian komory wymagałaby demontażu całości nagrobka oraz naruszenia sąsiednich kwater, co wiązałoby się z ich nieuniknionym uszkodzeniem, a nawet ryzykiem zniszczenia”
dr Arkadiusz Kierys z Towarzystwa Miłośników Torunia

Ekspertyza wykazała, że pełny demontaż grobowca z naprawą komory grobowej niósłby za sobą zbyt duże ryzyko i wysokie koszty. W zamian opracowano projekt poziomowania tumby z częściową wymianą podwalin, który pozwoli ustabilizować nagrobek bez ingerencji w kryptę i sąsiednie pochówki. Prace stabilizacyjne zaplanowano na listopad, a po ich zakończeniu przewidziana jest pełna konserwacja obejmująca dezynfekcję, oczyszczanie, uzupełnianie ubytków, wymianę fugi oraz punktowanie liternictwa — działania zaplanowane na kolejny rok.

W 2025 roku, niezależnie od środków z kwesty, przeprowadzono także społeczne prace zabezpieczająco-porządkujące przy nagrobku Herminy Libhart, dyrektorki żeńskiego seminarium nauczycielskiego w Toruniu. Wykonane we współpracy z Katedrą Konserwacji i Restauracji Architektury i Rzeźby, Wydział Sztuk Pięknych UMK, prace objęły oczyszczenie z oznak kolonizacji mikrobiologicznej, dezynfekcję, pionizację elementów ogrodzenia, zabezpieczenie metalu przed korozją oraz przywrócenie ozdobnych łańcuchów. Te prace były realizowane społecznie i nie były finansowane z funduszy zebranych podczas ubiegłorocznej kwesty.

Artyści, konserwatorzy i władze miejskie liczą, że tegoroczne datki pozwolą kontynuować ratowanie kolejnych pomników i podtrzymać widoczny na cmentarzu wysiłek, który łączy historię z praktycznym ratowaniem dziedzictwa.

na podstawie: UM Toruń.