Fort Jakuba pozostaje w zasobach gminy - miasto zapowiada prace zabezpieczające

Decyzja władz Torunia zamyka na razie drogę sprzedaży zabytku i daje miastu kontrolę nad przyszłością Fortu Jakuba. W cieniu ceglanych murów zaczyna się etap planowania, a równocześnie rośnie odpowiedzialność za jego ochronę. Mieszkańcy mogą liczyć na działania zabezpieczające i odsłonę dalszych koncepcji adaptacji.

• W Toruniu zapadła decyzja - miasto zachowuje kontrolę nad fortem
• Fort Jakuba jako zapis historii - wartość, stan i rozmiar zabytku
• Co będzie dalej - wnioski, zabezpieczenia i możliwe koncepcje

W Toruniu zapadła decyzja - miasto zachowuje kontrolę nad fortem

Prezydent Paweł Gulewski zdecydował, że Fort Jakuba pozostanie w zasobach Gminy Miasta Toruń po analizie możliwych wariantów i rekomendacji Rady Dziedzictwa Kulturowego Torunia. Decyzja była poprzedzona rozmowami z ekspertami i sprawdzaniem scenariuszy zagospodarowania, w tym ofert współpracy z potencjalnymi inwestorami, które ostatecznie nie doprowadziły do sprzedaży obiektu.

“Uważam, że nasze dziedzictwo nie może być traktowane wyłącznie w kategoriach ekonomicznych - to część tożsamości Torunia i mieszkańców, którą mamy obowiązek chronić”

• Paweł Gulewski, prezydent Torunia

Rada Dziedzictwa Kulturowego Torunia oraz osoby zaangażowane w prace nad fortem podkreślały, że zachowanie obiektu w rękach miasta pozwala utrzymać nad nim kontrolę i zapewnić dostępność dla mieszkańców.

“Cieszę się, że głos ekspertów do spraw dziedzictwa został wysłuchany”

• Aleksandra Mierzejewska, przewodnicząca Rady Dziedzictwa Kulturowego Torunia

Fort Jakuba jako zapis historii - wartość, stan i rozmiar zabytku

Fort Jakuba - znany też jako Jacobsfort - stoi przy ul. gen. Sowińskiego 9. Zbudowano go w latach 1828-1833 jako element wczesnego systemu obronnego Twierdzy Toruń. To najstarszy zachowany fort w mieście i jedyny reprezentant typu fortu reditowego w Polsce - zachowana centralna redita, układ korytarzy i fasada czynią z niego wyjątkowy dokument myśli fortyfikacyjnej.

Najważniejsze dane techniczne:

• powierzchnia całkowita nieruchomości: prawie 10 000 m2;
• powierzchnia budynku: 2 490 m2;
• powierzchnia pomieszczeń mieszkalnych i pomocniczych: 3 003 m2;
• korytarze: 1 355 m2.

Fort utracił znaczenie militarne po 1920 roku i w XX wieku był adaptowany na cele mieszkalne. Do końca marca 2018 roku był użytkowany przez mieszkańców; później budynek był zabezpieczony, choć wciąż padał ofiarą włamań i dewastacji.

“Gratulujemy prezydentowi i wszystkim zaangażowanym w obronę Fortu Jakuba”

• Anna Lamers, Fundacja Forteczne Dziedzictwo

Anna Lamers zwraca uwagę, że pozostanie obiektu w rękach miasta umożliwia podejście polegające najpierw na zabezpieczeniu i tymczasowym użytkowaniu, zamiast wymagać natychmiast wielkich nakładów.

Co będzie dalej - wnioski, zabezpieczenia i możliwe koncepcje

Wydział Inwestycji i Remontów Urzędu Miasta Torunia złożył wniosek o dofinansowanie prac zabezpieczających do rządowego programu “Ochrona zabytków” na 2026 rok. Miasto wnioskowało o środki w wysokości około 3,75 mln złotych na prace obejmujące m.in. zdjęcie warstwy nasypu, oczyszczenie, uzupełnienie ubytków płyty stropowej, udrożnienie kominów wentylacyjnych, wykonanie hydro- i termoizolacji, drenażu oraz odtworzenie układu nasypu.

Decyzja o pozostawieniu fortu w zasobie gminnym jest pierwszym krokiem w dłuższym procesie rewitalizacji, który obejmie opracowanie wieloletniej strategii ochrony i adaptacji. Władze miasta zapowiadają współpracę z ekspertami ds. dziedzictwa fortecznego oraz analizę różnych wariantów użytkowania. W przeszłości pojawiały się pomysły utworzenia centrum historycznego poświęconego generał Elżbiecie Zawackiej oraz hostelu - jednak brakowało środków na pełną realizację koncepcji.

Co to oznacza dla najbliższych miesięcy:

• priorytetem są prace zabezpieczające obiektu;
• miasto będzie aplikować o zewnętrzne dofinansowanie i przygotowywać dokumentację projektową;
• pełna renowacja i adaptacja to proces wieloletni i etapowy.

Mimo że decyzja daje nadzieję na systematyczne działania, budynek wciąż wymaga pilnej ochrony przed dalszą dewastacją. Miasto zachowując prawo własności, zyskuje też możliwość kierowania sposobem wykorzystania fortu i wypracowania rozwiązań, które będą respektować jego historyczną wartość.

W tekście wykorzystano informacje pochodzące z materiałów Urzędu Miasta Torunia, Rady Dziedzictwa Kulturowego Torunia oraz wypowiedzi osób zaangażowanych w działania na rzecz Fortu Jakuba.

na podstawie: Urząd Miasta Toruń.