Toruń pamięta prof. gen. Elżbietę Zawacką - uroczystości przy grobie i msza w garnizonie

W Toruniu cisza na chwilę ustąpiła miejsca pamięci. Mieszkańcy i władze spotkali się przy grobie „Zo”, obok żołnierskiej asysty i przedstawicieli fundacji, by oddać hołd legendzie miasta. W następny dzień zaplanowano mszę w Kościele Garnizonowym - chwila skupienia, ale też rozmów o przyszłości archiwów i zbiorów.

• Toruń przy grobie prof. gen. Zawackiej - delegacje, kwiaty i wojskowa asysta
• Msza w Kościele Garnizonowym i rozmowy o zabezpieczeniu spuścizny
• Dziedzictwo, które ma kształt w mieście i w pamięci

Toruń przy grobie prof. gen. Zawackiej - delegacje, kwiaty i wojskowa asysta

W przededniu 17. rocznicy śmierci przy grobie prof. gen. Elżbiety Zawackiej na cmentarzu św. Jerzego spotkali się przedstawiciele władz miejskich i organizacji pamięci. W imieniu miasta przybył Paweł Gulewski, towarzyszył mu m.in. Marcin Czyżniewski oraz radni Michał Wojtczak i Michał Zaleski. Obecna była też delegacja Fundacji Generał Elżbiety Zawackiej na czele z Dorotą Zawacką-Wakarecy oraz Honorowy Obywatel Torunia Jan Wyrowiński.

Ceremonię uświetniła asysta żołnierzy 8. Kujawsko-Pomorskiej Brygady Obrony Terytorialnej, noszącej imię gen. Zawackiej, a także przedstawiciele placówek, których jest patronką, między innymi Zespołu Szkół Muzycznych. Podczas wystąpień podkreślano znaczenie pamięci historycznej dla miasta i konieczność dbałości o spuściznę.

“Robimy wszystko, kłaniam się Pani Prezes, Panu Marszałkowi, aby pamięć o działalności, o bohaterstwie Elżbiety Zawackiej ‘Zo’ cały czas była żywa”
— Paweł Gulewski

“Oddajemy dziś hołd życiu i służbie Pani profesor, Pani generał”
— Marcin Czyżniewski

Msza w Kościele Garnizonowym i rozmowy o zabezpieczeniu spuścizny

W kolejnym dniu, w rocznicę śmierci, planowane jest nabożeństwo w intencji Pani Generał. W trakcie spotkań pojawiły się także deklaracje dotyczące współpracy miasta, samorządu wojewódzkiego i fundacji nad zabezpieczeniem zbiorów oraz materiałów związanych z życiem i służbą gen. Zawackiej. Wspomniano też o promocji pamięci poza granicami kraju, m.in. przez międzynarodową nagrodę dla książki o jej życiu.

Ostatnie publikacje, w tym książka “Agent Zo: The Untold Story of Fearless Resistance Fighter Elżbieta Zawacka” autorstwa Clare Mulley, zostały docenione w konkursach poświęconych historii Polski, co według uczestników sprzyja utrzymaniu zainteresowania jej postacią za granicą.

Dziedzictwo, które ma kształt w mieście i w pamięci

Historia prof. Elżbiety Zawackiej (1909-2009) to opowieść o kurierce AK, cichociemnej, skoczku spadochronowym i późniejszej badaczce andragogiki. Warto przypomnieć kilka faktów z jej życiorysu: wyprawa kurierska przez Niemcy, Austrię, Francję i Hiszpanię, skok do okupowanej Polski 10 września 1943 r., aresztowanie w 1951 r. i powrót na wolność w 1955 r. Po latach naukowej pracy otrzymała doktorat w 1965 r., habilitację w 1973 r. i pracowała m.in. w Toruniu do 1978 r.

Jej imię noszą w mieście: Szkoła Podstawowa nr 27, Zespół Szkół Ekonomicznych, Biblioteka Pedagogiczna, most drogowy oraz 8. Kujawsko-Pomorska Brygada Obrony Terytorialnej. Takie upamiętnienia mają przypominać o jej roli nie tylko w historii wojskowej, ale też w życiu edukacyjnym miasta.

Szczegóły wydarzeń

• 9 stycznia 2026 - złożenie kwiatów przy cmentarzu św. Jerzego (przedednie rocznicy)
• 10 stycznia 2026, 17:00 - Msza Św. w Kościele Garnizonowym na Pl. Św. Katarzyny

Mieszkańcy mogą na kilka sposobów odnieść to dziedzictwo do codzienności: odwiedzić miejsca noszące jej imię, sięgnąć po literaturę przybliżającą losy „Zo” oraz śledzić inicjatywy Fundacji Generał Elżbiety Zawackiej, która aktywnie pracuje nad ochroną dokumentów i popularyzacją pamięci. Takie działania tworzą przestrzeń, w której historia przestaje być jedynie faktem z podręcznika, a staje się elementem miejskiej tożsamości.

na podstawie: Urząd Miasta Toruń.