Podczas 25. sesji radni Torunia upamiętnili 45 lat NZS UMK – wspomnienia i symbole pamięci

W sali obrad panowała zaduma i wspomnienia, gdy uczestnicy wracali do tamtych decyzji o wolności. Podczas sesji w Toruniu przedstawiono historię Niezależnego Zrzeszenia Studentów Uniwersytetu Mikołaja Kopernika i odsłuchano głosy twórców ruchu. Spotkanie połączyło oficjalne stanowisko rady z osobistymi relacjami założycieli.

• Wspomnienia uczestników podczas 25. sesji rady miasta
• Niezależne Zrzeszenie Studentów UMK – historia, wybory i symbole
• Miasto, pamięć i codzienna obecność historii

Wspomnienia uczestników podczas 25. sesji rady miasta

Podczas jednogłośnie przyjętego stanowiska Rady Miasta Torunia swoje refleksje przedstawił przewodniczący Łukasz Walkusz. W czasie wystąpienia skupił się na ciągłości działań opozycyjnych w latach 80. i roli NZS w odradzaniu struktur demokratycznych.

“Pomimo wybuchu stanu wojennego, działacze NZS-u… nie zaprzestali swej aktywności.”
— Łukasz Walkusz

W obradach apelacyjnych 25. sesji, która odbyła się 26 lutego 2026 r., wzięli udział założyciele toruńskiego NZS: Ryszard Brejza, Jacek Kalas, Robert Ziemkiewicz, Andrzej Ryba i Marek Wachnik. Senator Ryszard Brejza przypomniał o determinacji środowiska akademickiego przy formowaniu zrzeszenia, podkreślając, że tamte wybory wartości ukształtowały późniejsze losy wielu osób.

“To, kim teraz jesteśmy, jest wypadkową tego, kim wtedy byliśmy.”
— Ryszard Brejza

Prezydent Paweł Gulewski zwrócił uwagę na trwały ślad, jaki pozostawili działacze NZS w miejskiej pamięci, podkreślając obecność upamiętnień w przestrzeni publicznej.

W trakcie obrad wykład poświęcony działalności toruńskiego NZS wygłosił dr Przemysław Wójtowicz z delegatury IPN w Bydgoszczy. Sesja rozpoczęła się od minuty ciszy w związku z czwartą rocznicą wybuchu wojny na Ukrainie oraz w hołdzie zmarłemu 24 lutego 2026 r. Zygmuntowi Makowieckiemu.

Niezależne Zrzeszenie Studentów UMK – historia, wybory i symbole

Ruch studencki na UMK narodził się w odpowiedzi na wydarzenia sierpnia 1980 roku i formalnie powstał 17 września 1980 r. Jego celem była demokratyzacja życia uczelni i większy wpływ społeczności akademickiej na wybór władz uczelni; pierwsze wolne wybory odbyły się już w kwietniu 1981 r.

W mieście pamięć o tamtych latach materializuje się w kilku miejscach i wydarzeniach:

• 17 września 1980 r. – powstanie NZS UMK.
• kwiecień 1981 r. – pierwsze wybory władz uczelni przez jej społeczność.
• 25 kwietnia 2016 r. – odsłonięcie tablicy na ścianie budynku Urzędu Marszałkowskiego upamiętniającej strajk studentów z 17–18 lutego 1981 r.
• 13–14 maja 2016 r. – obchody 35-lecia NZS UMK w Ratuszu Staromiejskim; nadano medale i odznaczenia.
• 17 listopada 2017 r. – nadanie nazwy alei Niezależnego Zrzeszenia Studentów UMK odcinkowi ulicy Adama Mickiewicza pomiędzy aleją Jana Pawła II a rondem Zbigniewa Herberta.
• 26 lutego 2026 r. – przyjęcie stanowiska Rady Miasta Torunia upamiętniającego 45. rocznicę rejestracji NZS UMK.

W mieście są też symbole związane z osobami, które działały wtedy aktywnie: sala nr 208 w Urzędzie Marszałkowskim nosi imię gen. Zbigniewa Nowka — pierwszego przewodniczącego NZS UMK, zmarłego w 2019 r. W przeszłości wręczano także medale i wyróżnienia, m.in. medale Prezydenta Torunia oraz odznaczenia przyznawane przez IPN.

Miasto, pamięć i codzienna obecność historii

Upamiętnienia — tablice, nazwy alei, nazwy sal — sprawiają, że historia nie pozostaje jedynie w archiwach, lecz jest częścią miejskiego krajobrazu. Dla uczelni i mieszkańców to czytelne przypomnienie, że decyzje podejmowane na kampusie wpływały na szeroki proces demokratyzacji kraju. Jednocześnie takie gesty administracyjne mają praktyczny wymiar: ułatwiają organizację rocznic, edukacyjnych spotkań i wykładów oraz wskazują miejsca, gdzie można poznać lokalne historie.

Widoczne w przestrzeni miasta pamiątki są też sygnałem o trwałości wartości, które reprezentowali studenci NZS — autonomia uczelni, prawa człowieka i obywatelska aktywność. Dzięki przyjętemu stanowisku Rady Miasta Torunia oraz szkołom pamięci, kolejne pokolenia mogą łatwiej odnaleźć punkty odniesienia do tamtych wydarzeń i włączyć je w edukację obywatelską.

Na zakończenie sesji radni i goście oddali hołd ofiarom konfliktu na Ukrainie oraz upamiętnili zmarłego działacza Zygmunta Makowieckiego, który odszedł dnia 24 lutego 2026 r.

na podstawie: UM Toruń.