Teatr ma być dostępny od początku. W Toruniu pokażą nowy model

Na scenie coraz częściej nie wystarcza już sam dobry spektakl. Ważne staje się także to, kto może go współtworzyć, odczytać i przeżyć bez barier. W Toruniu ma się pojawić propozycja, która przesuwa rozmowę o dostępności dalej niż zwykle. Organizatorzy zapowiadają konferencję, pokaz efektów dwuletniej pracy i spektakl, w którym Polski Język Migowy nie jest dodatkiem, lecz częścią teatralnej konstrukcji.

• Model, który z dostępności robi część języka teatru
• Poranne panele i nazwiska, które od dawna pracują nad zmianą
• Spektakl domknie dzień i pokaże, jak PJM może budować dramaturgię

Model, który z dostępności robi część języka teatru

W Centrum Kulturalno-Kongresowym Jordanki ma zostać pokazany efekt projektu Universal Art Design – dwuletniego procesu badawczo-artystycznego prowadzonego przez Wojewódzki Ośrodek Animacji Kultury w Toruniu wspólnie z partnerami z Włoch i Serbii. To nie będzie tylko prezentacja wyników, ale także próba odpowiedzi na pytanie, jak projektować sztukę performatywną tak, by dostępność nie zaczynała się dopiero przy wejściu na salę.

Twórcy projektu wychodzą z założenia, że uniwersalne projektowanie w teatrze sięga dalej niż standardowe udogodnienia. W ich ujęciu chodzi o zmianę samego sposobu myślenia o tworzeniu spektaklu, o relacjach między twórcami a odbiorcami i o to, by narzędzia takie jak audiodeskrypcja czy język migowy mogły stać się pełnoprawnym środkiem wyrazu, a nie wyłącznie technicznym wsparciem.

W projekcie pracowało 36 artystów i artystek z Polski, Serbii i Włoch. Punktem odniesienia była dla nich idea Ronalda Mace’a, twórcy projektowania uniwersalnego w architekturze. Teraz ta sama logika ma zostać przeniesiona do sztuk performatywnych: tak, by dostępność była obecna na etapie pomysłu, a nie dopisywana na końcu.

Poranne panele i nazwiska, które od dawna pracują nad zmianą

Konferencja odbędzie się 3 czerwca 2026 roku i zostanie przeprowadzona po polsku oraz angielsku, z tłumaczeniem na Polski Język Migowy. Udział jest bezpłatny, ale wymaga zgłoszenia. Organizatorzy przyjmują zapisy do 20 maja lub do wyczerpania miejsc.

Plan dnia ma być gęsty i mocno osadzony w praktyce teatralnej:

– 08:30–09:00 – rejestracja uczestników
– 09:00–10:00 – otwarcie i prezentacja modelu projektowania uniwersalnego
– 10:15–11:30 – panel o dostępności jako nowym języku artystycznym
– 11:45–13:00 – rozmowa o sztuce wrażliwej społecznie i etyce współpracy

Wśród zapowiedzianych gości są m.in. Dominika Kozłowska, Robert Więckowski, Diana Anselmo, Maria Oshodi i Krzysztof Głuchowski, a w drugim panelu także Justyna Sobczyk, Johanna Freundlich, Vanja Vasiljević, Jelena Božić i Filip Pawlak. To ważne nazwiska dla środowiska, które od lat szuka dla teatru bardziej otwartego języka i bardziej uczciwych zasad współpracy.

Spektakl domknie dzień i pokaże, jak PJM może budować dramaturgię

Po południu uczestnicy przeniosą się do siedziby Wojewódzkiego Ośrodka Animacji Kultury. Tam o 14:00 ma być pokazany spektakl „Gorgon Syndrome”, zrealizowany w ramach projektu UAD. To właśnie ten tytuł ma najlepiej pokazać, o co chodzi w całym przedsięwzięciu: tłumaczenie na Polski Język Migowy ma być w nim wpisane w strukturę przedstawienia, a nie dołożone obok, jak obowiązkowy aneks.

Konferencja została przygotowana z myślą o ludziach teatru, osobach zarządzających instytucjami kultury, koordynatorach dostępności, badaczach, studentach i osobach samorzeczniczych. Nie brzmi to jak zamknięte spotkanie dla wąskiej branży. Raczej jak próba przesunięcia granicy tego, co w sztuce uznaje się za normę.

Współorganizatorem wydarzenia jest Teatr im. Wilama Horzycy w Toruniu, a całość wpisuje się w 30. Międzynarodowy Festiwal Teatralny KONTAKT. Dzięki temu toruńskie wydarzenie nie będzie jedynie konferencją o dostępie, ale także praktycznym sprawdzianem, jak teatr może zmieniać się wtedy, gdy traktuje dostępność jako część własnego języka, a nie zewnętrzny obowiązek.

na podstawie: WOAK.