Ochrona wody wykracza poza jeden rów. Nadleśnictwa planują większy system

Na mapie widać kierunek spływu deszczówki, zasięg zlewni i miejsca, w których może powstać rozlewisko. Sama mapa nie wystarczy jednak do podjęcia decyzji w terenie. W Nadleśnictwach Lutówko i Runowo przygotowano plany, które mają pomóc zatrzymywać wodę w całym układzie leśnych cieków, rowów, mokradeł i zbiorników.

• Jeden plan zamiast przypadkowych inwestycji
• Lutówko sprawdza, ile wody potrzebują mokradła
• Cyfrowy model wskazuje miejsca wymagające sprawdzenia

Jeden plan zamiast przypadkowych inwestycji

Pojedyncza zastawka, przepust czy mały zbiornik nie rozwiąże problemu, jeśli woda wcześniej szybko odpływa z całej zlewni. Dlatego Plany Gospodarowania Zasobami Wodnymi dla Nadleśnictw Lutówko i Runowo obejmują nie tylko konkretne obiekty, lecz także warunki terenowe, sieć hydrograficzną i zależności między poszczególnymi miejscami.

Dokumenty porządkują informacje o:

• ciekach i rowach;
• jeziorach, mokradłach i zbiornikach;
• istniejących przepustach oraz innych urządzeniach wodnych;
• miejscach zagrożonych erozją;
• obszarach, na których podczas intensywnych opadów może dojść do spiętrzenia wody;
• terenach wymagających monitorowania poziomu wód.

Plan nie jest listą robót do wykonania bez względu na warunki. Ma wskazywać, gdzie odpływ jest zbyt szybki, które rowy nadmiernie osuszają siedliska, a także w jakich miejscach można odtworzyć mokradło, okresowe rozlewisko lub niewielki zbiornik. Przy każdej propozycji trzeba uwzględnić wpływ na przyrodę, drogi i sąsiednie nieruchomości.

Takie podejście pozwala wcześniej rozpoznać ryzyko, zamiast czekać na skutki suszy, podtopienia albo awarii infrastruktury. Dla terenów leśnych oznacza to również lepszą ocenę tego, gdzie zatrzymanie wody może pomóc, a gdzie przyniosłoby szkody.

Lutówko sprawdza, ile wody potrzebują mokradła

W Nadleśnictwie Lutówko szczególnej uwagi wymagają siedliska hydrogeniczne, czyli ekosystemy zależne od odpowiedniego poziomu wody. W ramach projektu „Lasy dla mokradeł” zaplanowano tam między innymi badania hydrologiczne, zasypywanie wybranych rowów, montaż niewielkich urządzeń zatrzymujących wodę oraz rejestrację zmian jej poziomu.

Nie chodzi przy tym o maksymalne zalewanie terenu. Torfowiska i obszary bagienne mogą ucierpieć zarówno wskutek przesuszenia, jak i zbyt gwałtownego lub długotrwałego zalania. Dlatego ekspertyzy hydrologiczne mają pomóc określić poziom uwodnienia odpowiedni dla konkretnego siedliska.

Monitoring będzie pokazywał, czy zastosowane rozwiązania przynoszą oczekiwany efekt. To ważna informacja także przy planowaniu kolejnych prac, ponieważ pozwala ocenić rzeczywiste zmiany, a nie opierać się wyłącznie na założeniach z etapu projektu.

W Nadleśnictwie Runowo analizą objęto natomiast cały system wodny jednostki. Poszczególne rowy, cieki i zbiorniki nie są rozpatrywane w oderwaniu od siebie. Dla tego nadleśnictwa opracowano również prognozę oddziaływania planu na środowisko. Runowo należy do jednostek Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Toruniu, dla których przygotowano tego rodzaju dokumentację.

Cyfrowy model wskazuje miejsca wymagające sprawdzenia

Do analiz wykorzystano platformę SCALGO Live. Narzędzie korzysta z numerycznego modelu terenu i pozwala odtworzyć możliwy kierunek spływu wód opadowych. Dzięki temu można sprawdzić, gdzie deszczówka będzie się gromadzić, jakie obniżenia terenu zostaną wypełnione oraz jaki obszar zasila konkretny rów, zbiornik albo mokradło.

Modelowanie pozwala także porównać warianty planowanych zmian. Specjaliści mogą ocenić między innymi:

• jak zmieni się zasięg rozlewiska po wykonaniu piętrzenia;
• czy przepust ma wystarczającą przepustowość;
• gdzie najlepiej spowolnić odpływ;
• czy zastawka może oddziaływać na sąsiednie grunty;
• czy woda podczas ulewy może zagrozić drodze lub zabudowaniom;
• gdzie da się przywrócić okresowe podtopienia bez powodowania szkód.

SCALGO Live nie wskazuje samodzielnie, gdzie należy zbudować zastawkę lub zbiornik. Jest narzędziem pomocniczym, które ułatwia wybór miejsc do dalszego sprawdzenia i pozwala ograniczyć ryzyko projektowania pojedynczego obiektu bez uwzględnienia całej drogi odpływu.

Ostateczna ocena wymaga jednak wyjścia w teren. Model może nie uwzględniać aktualnego stanu przepustu, tamy bobrowej, zamulenia rowu, lokalnego przetamowania, przewróconego drzewa czy niedawnych prac ziemnych. Dlatego planowanie powinno łączyć:

1. analizę map i danych przestrzennych;
2. modelowanie przepływu wód;
3. inwentaryzację urządzeń wodnych;
4. rozpoznanie przyrodnicze;
5. oględziny terenowe;
6. wiedzę pracowników nadleśnictwa;
7. konsultacje z hydrologami, przyrodnikami i projektantami;
8. późniejszy monitoring rezultatów.

Dopiero zestawienie danych cyfrowych z pomiarami i obserwacją konkretnych miejsc pozwala ocenić, czy planowane działania będą bezpieczne dla lasu, siedlisk, dróg oraz nieruchomości położonych w sąsiedztwie.

na podstawie: Powiat Toruń.