Spory z instytucjami finansowymi ciągną się latami. Padły konkretne propozycje

Pozew, rozprawa, apelacja, a później jeszcze egzekucja – dochodzenie pieniędzy od instytucji finansowej może trwać znacznie dłużej niż sam proces. Podczas konferencji na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu prawnicy, sędziowie i naukowcy szukali sposobów na skrócenie tej drogi. Wśród propozycji pojawiły się prostsze postępowania grupowe oraz wiążące rozstrzygnięcia Rzecznika Finansowego.

Proces cywilny wydłuża się długo po ogłoszeniu wyroku

Średni czas trwania cywilnych spraw procesowych w sądach rejonowych wzrósł w latach 2013–2023 z 9,2 do 16,5 miesiąca – wynika z przywołanego podczas konferencji raportu Najwyższej Izby Kontroli. To jednak tylko pierwsza instancja. Po niej może nastąpić apelacja, a po prawomocnym wyroku także postępowanie egzekucyjne.

„Klient nie liczy czasu do ogłoszenia wyroku. Liczy go do chwili, gdy pieniądze wrócą na jego rachunek” – podkreślał dr Michał Ziemiak, Rzecznik Finansowy.

Podczas spotkania zwracano uwagę, że wiele sporów z podmiotami rynku finansowego ma charakter indywidualny. Procedury dotyczące pozwów grupowych i powództw przedstawicielskich są na tyle skomplikowane, że poszkodowani często dochodzą swoich praw osobno. To zwiększa liczbę spraw kierowanych do sądów i wydłuża oczekiwanie na rozstrzygnięcie.

Konferencja „Spory z podmiotami rynku finansowego w postępowaniu cywilnym” odbyła się 15 października. Zorganizowały ją biuro Rzecznika Finansowego, Katedra Postępowania Cywilnego Wydziału Prawa i Administracji UMK oraz Rada Naukowa przy Rzeczniku Finansowym.

Sprawy frankowe pokazały skalę sądowego zatoru

Jednym z omawianych przykładów były postępowania dotyczące kredytów frankowych. Sędzia Jakub Rusiński z Sądu Apelacyjnego w Gdańsku mówił o gwałtownym wzroście liczby takich spraw. W 2020 roku miał ich w swojej praktyce 52, natomiast pięć lat później już 562.

Konsekwencje widać w terminach rozpraw. W sprawach, które trafiły do sądu w 2025 roku, rozprawy wyznaczano nawet na grudzień 2028 roku. Oznacza to, że część z nich może zakończyć się dopiero w 2029 roku. Nowe postępowania mogą czekać na rozstrzygnięcie do 2030 albo 2031 roku.

„Dopiero gdy zobaczy się tę drogę w całości, widać, jak bardzo jest długa. I jak wiele musi wytrzymać klient, który ma rację” – mówił dr Michał Ziemiak, Rzecznik Finansowy.

Dla osoby dochodzącej pieniędzy oznacza to, że sama wygrana przed sądem nie musi jeszcze kończyć sprawy. Środki mogą trafić na jej rachunek dopiero po przejściu kolejnych etapów, dlatego każde rozwiązanie ograniczające liczbę równoległych procesów może skrócić oczekiwanie na wypłatę.

Prostsze grupy i wiążące decyzje jako alternatywa

Uczestnicy konferencji wskazywali, że postępowania grupowe i przedstawicielskie wymagają zmian. Jednym z rozważanych kierunków jest ograniczenie formalności przy tworzeniu grupy, ujednolicaniu roszczeń oraz wstępnej ocenie, czy sprawa może być rozpoznana w danym trybie.

W sprawach konsumenckich o masowym charakterze większą rolę mógłby odgrywać model opt-out. Obejmowałby on automatycznie całą grupę osób dotkniętych podobnym naruszeniem, z możliwością wystąpienia z postępowania. Takie rozwiązanie mogłoby ułatwić dochodzenie roszczeń tam, gdzie problemem jest rozproszenie poszkodowanych i ich bierność, a nie brak podstaw prawnych.

Drugim kierunkiem jest wzmocnienie postępowań polubownych. Po dekadzie doświadczeń z ich prowadzeniem eksperci Rzecznika Finansowego zaproponowali możliwość wydawania wiążących rozstrzygnięć w określonych sprawach. Dotyczyłoby to roszczeń pieniężnych, których wartość nie przekraczałaby 20 tys. zł, bez możliwości sztucznego dzielenia żądanej kwoty. W kolejnych latach limit mógłby zostać podniesiony.

Ugoda albo wiążące rozstrzygnięcie mogłyby być traktowane podobnie jak inne tytuły egzekucyjne. Zwiększałoby to bezpieczeństwo obu stron i ułatwiało odzyskanie pieniędzy. Instytucja finansowa zachowałaby możliwość kontroli sądowej, między innymi przy nadawaniu klauzuli wykonalności oraz na etapie egzekucji.

na podstawie: Rzecznik Finansowy.