Sto lat Instytutu Bałtyckiego - Toruń przypomina rolę przedwojennego ośrodka naukowego

W sali Książnicy Kopernikańskiej roiło się od starych tomów, map i wspomnień — to obraz, który przyciągnął pasjonatów historii i naukowców. W sercu Torunia debatowano o tym, jak instytucja powołana sto lat temu wciąż wpływa na pamięć o Pomorzu. Na wystawie i konferencji pojawiły się materiały, które dla wielu mieszkańców były odkryciem — dowodem, że miejska historia ma wymiar krajowy i europejski.

• Konferencja i wystawa w Książnicy Kopernikańskiej przypomniały dorobek Instytutu
• Toruń przypomniał, skąd wzięła się naukowa tożsamość Instytutu Bałtyckiego

Konferencja i wystawa w Książnicy Kopernikańskiej przypomniały dorobek Instytutu

Podczas konferencji poświęconej stuleciu Instytutu Bałtyckiego, która odbyła się 10 grudnia 2025, referenci prezentowali wielodyscyplinarne badania instytutu z okresu jego działalności w Toruniu — od historii, przez archeologię i etnologię, po geografię i gospodarkę morską. Towarzyszyła temu okolicznościowa wystawa wydawnictw zgromadzonych w zbiorach Książnicy Kopernikańskiej.

“Mam nadzieję, że jubileuszowe wydarzenia przyczynią się dzięki Państwa inspirującej inicjatywie do popularyzacji wiedzy o roli Instytutu Bałtyckiego w historii Torunia, regionu i kraju.”

• Paweł Gulewski, Prezydent Torunia

Wystawione egzemplarze i referaty przypomniały, że Instytut nie był wąsko lokalnym ośrodkiem — jego prace miały zasięg ogólnopolski, a część zbiorów i publikacji docierała również poza granice kraju.

Toruń przypomniał, skąd wzięła się naukowa tożsamość Instytutu Bałtyckiego

Założony w 1925 roku Instytut Bałtycki działał w Toruniu przy ul. Żeglarskiej 1 i od początku skupiał się na dokumentowaniu polskości na Pomorzu oraz na badaniu dziejów regionu bałtyckiego. Instytut zyskał pozycję ważnego ośrodka badań międzywojennego Torunia i był równorzędny z innymi instytucjami kulturalno-naukowymi miasta. W czasie II wojny światowej został zlikwidowany przez okupanta, część prac prowadzono jednak w konspiracji. Po wojnie część jego pracowników zasiliła kadry nowo powstającego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, a działalność Instytutu była później kontynuowana najpierw w Gdyni, a potem w Gdańsku.

“Dziś, sto lat od powstania Instytutu Bałtyckiego, z wdzięcznością spoglądamy na jego dorobek oraz na wkład pokoleń badaczy…”

• Łukasz Walkusz, Przewodniczący Rady Miasta Torunia

Głos prelegentów i zgromadzonych naukowców podkreślał wielopłaszczyznowy charakter badań — od politycznych i gospodarczych aspektów dostępu do morza po badania etnograficzne i archeologiczne, które do dziś inspirują lokalne prace badawcze.

Perspektywa mieszkańca - co z tego wynika dla Torunia

Materiały z wystawy i dyskusje konferencyjne to nie tylko hołd dla przeszłości — to praktyczne źródło wiedzy dla nauczycieli, studentów i pasjonatów historii. Zbiory Książnicy Kopernikańskiej oraz odwołania do dorobku Instytutu mogą posłużyć jako baza do projektów szkolnych, wystaw szkolnych czy lokalnych spacerów tematycznych. Warto odwiedzić ekspozycję, sięgnąć po archiwalia i wykorzystać je w edukacji o Pomorzu — to bezpośredni sposób na utrwalenie pamięci o roli Torunia w historii badań nad Bałtykiem.

na podstawie: UM Toruń.