Maj zaczyna się od pamięci. Trzy święta, które układają polski kalendarz

W pierwszych dniach maja w Toruniu i całym powiecie splatają się trzy różne opowieści – o pracy, o biało-czerwonej fladze i o konstytucji, która miała dać państwu mocniejsze fundamenty. To nie jest tylko układ wolnych dni. Każda z tych dat niesie własny ciężar i własny rodzaj pamięci, a razem tworzą jeden z najbardziej symbolicznych momentów w polskim roku. Starostwo Powiatowe w Toruniu przypomina te rocznice właśnie teraz, gdy maj zaczyna porządkować kalendarz wokół historii.

• 1 maja przypomina o sporze o pracę i godność
• Biało-czerwona flaga ma rodowód starszy niż samo święto
• Trzeci maja wraca jako znak państwa, które chciało się obronić

1 maja przypomina o sporze o pracę i godność

Pierwszy dzień maja od dawna niesie ze sobą więcej niż sam wypoczynek. Początkowo był kojarzony ze Świętem Pracy, obchodzonym od 1890 roku, a dopiero później wszedł do polskiego kalendarza jako święto państwowe – formalnie od 1950 roku. Źródła tego dnia prowadzą daleko poza granice kraju, do końca XIX wieku i do amerykańskich protestów robotniczych.

To właśnie tam, w Chicago w 1886 roku, doszło do gwałtownego starcia między robotnikami walczącymi o swoje prawa a policją. W tle był zwykły, a zarazem bolesny spór o warunki pracy, wyzysk i elementarną godność. Z dzisiejszej perspektywy 1 maja pozostaje więc nie tylko datą w kalendarzu, ale też przypomnieniem, że prawa pracownicze nie wzięły się znikąd. Zostały wywalczone.

Biało-czerwona flaga ma rodowód starszy niż samo święto

Drugiego maja uwaga przesuwa się na symbol, który dla Polaków jest niemal natychmiast czytelny – na flagę państwową. Dzień Flagi Rzeczypospolitej Polskiej należy do świąt młodszych, bo obchodzony jest od 2004 roku, ale sama historia barw narodowych jest znacznie starsza i mocno osadzona w heraldyce.

Biel i czerwień wywodzą się z barw herbu Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego. Biel na fladze nawiązuje do Orła i Pogoni, a więc do godła Polski i Litwy, umieszczonych na czerwonych tarczach. W polskiej tradycji heraldycznej ważniejsze od tła było godło, dlatego biel znalazła się u góry. Ten szczegół, dziś tak oczywisty, pokazuje, jak głęboko w symbolach państwowych zapisuje się historia.

Barwy biała i czerwona zostały po raz pierwszy uznane za narodowe 3 maja 1792 roku, przy okazji pierwszej rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja. Później, w 1831 roku, Sejm Królestwa Polskiego formalnie przyjął je jako kolory państwa. Po odzyskaniu niepodległości wygląd flagi zatwierdził Sejm Ustawodawczy 1 sierpnia 1919 roku. Dzięki temu 2 maja nie jest dniem przypadkowym – stoi dokładnie między pamięcią o pracy i pamięcią o państwie.

Trzeci maja wraca jako znak państwa, które chciało się obronić

Trzeciego maja ciężar świątecznego kalendarza przesuwa się jeszcze dalej. To dzień upamiętniający uchwalenie Konstytucji 3 Maja z 1791 roku, pierwszej w Europie i drugiej na świecie spisanej konstytucji. Dokument obowiązywał krótko, zaledwie 14 miesięcy, zanim został obalony po wojnie polsko-rosyjskiej, ale jego znaczenie przetrwało znacznie dłużej niż sam akt prawny.

Konstytucja była próbą wzmocnienia państwa, które chciało zatrzymać rozpad i odzyskać sprawczość. Dlatego do dziś mówi się o niej nie tylko jako o historycznym tekście, lecz także jako o dowodzie politycznej odwagi. W czasach rozbiorów obchodzenie tego święta było zakazane. W II Rzeczypospolitej wróciło ono do oficjalnego kalendarza w kwietniu 1919 roku, później zostało zdelegalizowane podczas okupacji niemieckiej i sowieckiej, a po wojnie odsunięte na margines przez władze komunistyczne.

W latach PRL rocznica 3 maja często stawała się punktem napięcia, a niekiedy także ulicznych demonstracji. Dopiero po zmianach ustrojowych, od kwietnia 1990 roku, święto znów zaczęto obchodzić uroczyście. I właśnie dlatego ten dzień ma dziś w sobie coś więcej niż oficjalny charakter. Jest przypomnieniem, że państwo buduje się nie tylko ustawami, ale też pamięcią o własnych próbach obrony wolności.

na podstawie: Powiat Toruń.